"Δημιουργική γραφή ή πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά να γράψουν τη δική τους ιστορία"

"Δημιουργική γραφή ή πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά να γράψουν τη δική τους ιστορία"
  Της Ελισάβετ Τάρη  Σχολικής Συμβούλου ΔΕ

                                       

 Συνήθως τα παιδιά δυσανασχετούν όταν τους ζητούμε να εκφραστούν γραπτά. Βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα λευκό χαρτί και συχνά διστάζουν να ξεκινήσουν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η παραγωγή γραπτού λόγου δεν είναι μια απλή και εύκολη δραστηριότητα. Γράφοντας κανείς, έχει να ξεπεράσει ένα πλήθος πρακτικών προβλημάτων. Κατ' αρχήν, να βρει ιδέες, να τις βάλει νοερά σε μια λογική σειρά, να βρει γι' αυτές τις ιδέες τις πιο κατάλληλες λέξεις και μ' αυτές να δημιουργήσει φράσεις. Και τέλος, να μεταφέρει τις φράσεις στο χαρτί. Έτσι, τίθεται συχνά το ερώτημα για το πώς μπορούμε να εμπνεύσουμε τα παιδιά ώστε να μπουν σε μια λογική διαδικασία παραγωγής γραπτού λόγου.

            Στο θέμα αυτό, έχει παρατηρηθεί πως αν κεντρίσουμε τη δημιουργικότητα των παιδιών με δραστηριότητες που έχουν σχέση με το παιχνίδι, και κυρίως με το ομαδικό παιχνίδι και το παιχνίδι ρόλων, τότε θα καταφέρουμε να απελευθερώσουμε τη φαντασία τους και έτσι θα εκφραστούν ελεύθερα και δημιουργικά. Εξάλλου, η δημιουργική γραφή εμπεριέχει και μια πτυχή διασκέδασης, καθώς συνδέεται με δεξιότητες και λειτουργίες που συναντώνται στο παιχνίδι, όπως είναι η αίσθηση της περιπέτειας, της φαντασίας, του πειραματισμού, της περιέργειας κλπ. Παιδαγωγικό προαπαιτούμενο αποτελεί η δημιουργία κατάλληλης ατμόσφαιρας και θετικού ψυχολογικού κλίματος στην τάξη και η υιοθέτηση του δημοκρατικού στυλ διδασκαλίας. Μερικές ιδέες που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν σε μια τέτοια προσπάθεια είναι οι εξής:

Τυχαία ζευγάρια λέξεων

Ζητάμε από δύο ομάδες παιδιών να γράψουν σε χαρτάκια: η πρώτη ομάδα από ένα ουσιαστικό, πχ γάτα, σκύλος, πέτρα κλπ και η δεύτερη από ένα επίθετο που έρχεται τυχαία στο μυαλό τους π.χ. ο μαύρος, η άσπρη, το κίτρινο. Tυχαία επιλέγουμε ένα χαρτάκι από την α΄ ομάδα και ένα από τη β΄. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται απίθανα ζευγάρια λέξεων που θα αποτελέσουν ευχάριστα ερέθισμα για την παραγωγή κειμένου. Παράδειγμα: "ο κίτρινος σκύλος" και με την πρόταση αυτή τα παιδιά ξεκινούν την αφήγηση μιας φανταστικής ιστορίας.    

Τι θα συνέβαινε αν…

Ο Novalis έγραψε πως "οι υποθέσεις είναι δίχτυα: ρίχνεις το δίχτυ και αργά ή γρήγορα κάτι πιάνεις". Η τεχνική των "φανταστικών υποθέσεων"  είναι μια πολύ απλή τεχνική που μας βοηθάει να εργαστούμε με τα παιδιά και να κεντρίσουμε τη φαντασία τους. Παράδειγμα: Τι θα συνέβαινε αν η πόλη μας άρχιζε να πετάει; Τι θα συνέβαινε αν τα φυτά μιλούσαν με ανθρώπινη φωνή; Τι θα συνέβαινε αν η Μαρία μεταμορφωνόταν σε πεταλούδα; 

Με τις ερωτήσεις αυτές τα παιδιά θα δημιουργήσουν δικές τους φανταστικές ιστορίες που θα τις διατυπώσουν πρώτα προφορικά και στη συνέχεια γραπτά.

Παραμυθοσαλάτα

Ανακατεύουμε τις ιστορίες πολύ γνωστών παραμυθιών και με τον ευχάριστο αυτό τρόπο μπορούμε να φανταστούμε καινούριες περιπέτειες για τους αγαπημένους ήρωες. Παράδειγμα: Λέμε στα παιδιά πως... "Μια φορά κι ένα καιρό η Κοκκινοσκουφίτσα συνάντησε στο δάσος τον Κοντορεβιθούλη και τ' αδέρφια του". Με το ερέθισμα αυτό και με τη συμμετοχή των παιδιών ξεκινάμε μια νέα ιστορία αυτοσχεδιάζοντας με τους νέους ήρωες.   

Το μυστικό

Γράφουμε ιστορίες με τα μικρά μυστικά των παιδιών. Κάθε παιδί παίρνει ένα χαρτί, γράφει ένα δικό του μυστικό και μετά το διπλώνει. Όλα τα "μυστικά" θα μπουν σε ένα καπέλο ή κουτί.  Στη συνέχεια τα παιδιά τραβούν στην τύχη ένα χαρτάκι  και το μυστικό θα χρησιμεύσει σαν ξεκίνημα για μια μικρή ιστορία.

Ζωγραφίζοντας έναν ήρωα

Τα παιδιά ζωγραφίζουν ένα πρόσωπο, έναν ήρωα ή έναν πρωταγωνιστή παραμυθιού, όπως τον φαντάζονται. Πχ έναν δράκο. Μετά, τον παρουσιάζουν στους υπόλοιπους μαθητές μιλώντας γι' αυτόν. Ποιος είναι, τι σκέφτεται, πού πηγαίνει, τι σκοπεύει να κάνει, τα συναισθήματά του κλπ. Μ’ αυτόν τον τρόπο θα γράψουν μια ιστορία με έμφαση στον χαρακτήρα του ήρωά τους. Το κάθε παιδί θα παρουσιάσει τον δικό του ήρωα, με τη δική του ιστορία.

Συλλογική ιστορία

Τα παιδιά, σαν μια ομάδα, κάθονται σε κύκλο κι ο δάσκαλος,  παίζοντας τον ρόλο του παραμυθά, ξεκινά να διηγείται...  "Μια φορά κι έναν καιρό…" και στη συνέχεια, κάθε μαθητής προσθέτει τη δική του φράση ή πρόταση. Στο τέλος η συλλογική ιστορία καταγράφεται από τα παιδιά και διαβάζεται.

Φωτογραφίες

Μια φωτογραφία από μια εκδρομή, μια παρέα ή μια γιορτή γίνεται η αφορμή για την αφήγηση μιας ιστορίας. Ξεκινάει ένα παιδί και με τη σειρά η ιστορία εμπλουτίζεται βάζοντας το καθένα τη δική του φαντασία. Όπου χρειαστεί παρεμβαίνει ο δάσκαλος και με κατάλληλες ερωτήσεις βοηθάει στην εξέλιξη της ιστορίας.

Εικόνες

Η εικονογράφηση ενός βιβλίου μας βοηθάει στο να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον των παιδιών. Επιλέγουμε ένα εικονογραφημένο βιβλίο, άγνωστο στα παιδιά. Παρουσιάζουμε το εξώφυλλο και την τελευταία εικόνα και τα προτρέπουμε να μαντέψουν το κείμενο, όπως αυτά το φαντάζονται. Ακολουθεί συζήτηση και καταγραφή της ιστορίας που θα προκύψει.

Ζωγραφικά έργα

Ένα ζωγραφικό έργο που θα επιλέξουμε,  θα αποτελέσει το έναυσμα για να το παρατηρήσουν τα παιδιά, να συζητήσουν και να διατυπώσουν τις εντυπώσεις και τα συναισθήματα που τους προκαλεί.  Με γραπτές ή προφορικές ερωτήσεις τα προτρέπουμε να "εισβάλλουν" στον πίνακα, να γίνουν μέρος του και να αφηγηθούν μια ιστορία εκφράζοντας τα συναισθήματά τους. 

Παίζοντας με τους τίτλους

Κόβοντας τίτλους εφημερίδων και ανακατεύοντάς τους, βγάζουμε "αλλόκοτες" ειδήσεις που κεντρίζουν τη φαντασία των παιδιών και προκαλούν το ενδιαφέρον τους. Με τους μπερδεμένους αυτούς τίτλους τα παιδιά συνθέτουν τη δική τους "είδηση" και την περιγράφουν όσο πιο αναλυτικά μπορούν. Με τον ίδιο τρόπο, κόβοντας δηλαδή τυχαία κομμάτια,  μπορούμε να συνθέσουμε ολόκληρα ποιήματα, δίχως ίσως νόημα, αλλά πολύ ευρηματικά και με πολλή φαντασία.

Πέντε αντικείμενα, μία ιστορία

Διαλέγουμε πέντε αντικείμενα που μπορεί να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των παιδιών. Π.χ ένα καπέλο κλόουν, ένα παλιό ρολόι, ένα παπούτσι, ένα κασκόλ και ένα ζευγάρι γυαλιά. Τα βάζουμε όλα στη σειρά και αφήνουμε τα παιδιά να φανταστούν μια ιστορία, συνδέοντας τα αντικείμενα μεταξύ τους.

            Ο Πλάτωνας, στον "Σοφιστή" του, είχε συλλάβει τη σχέση γλώσσας και σκέψης λέγοντας πως και τα δύο είναι το ίδιο πράγμα. Συμπέρανε δηλαδή, 2500 χρόνια πριν, πως η σκέψη είναι η εσωτερίκευση της γλώσσας. Τα ίδια υποστηρίζει και ο πρωτοποριακός Ρώσος ψυχολόγος Λεβ Βιγκότσκι, λέγοντας πως με τις λέξεις δεν εκφραζόμαστε μόνο, αλλά και σκεφτόμαστε και πως στις φόρμες των λέξεων γεννιούνται οι σκέψεις.

            Οι απόψεις αυτές, αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της καλλιέργειας της δημιουργικής γραφής, μέσα από καταστάσεις που ενεργοποιούν τη σκέψη και το λόγο του παιδιού που, με τη σειρά τους, συμβάλλουν στη νοητική του συγκρότηση και ανάπτυξη. Τα προαναφερόμενα στο παρόν άρθρο ενδεικτικά παραδείγματα δράσεων δημιουργικής γραφής, εκτιμούμε πως συμβάλλουν προς την κατεύθυνση της αμφίδρομης καλλιέργειας γλώσσας και σκέψης.   

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

- Βιγκότσκι Λεβ, Σκέψη και Γλώσσα, Γνώση 1988

-Γρόσδος Σταύρος, Δημιουργικότητα και Δημιουργική Γραφή στην Εκπαίδευση,  Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας 2014

-Καρακίτσιος Ανδρέας, Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και Δημιουργική Γραφή,  Ζυγός 2013

-Μπρασέρ Φιλίπ, 1001 δραστηριότητες για να αγαπήσω το βιβλίο,  Μεταίχμιο 2014

-Ροντάρι Τζιάνι, Γραμματική της φαντασίας,  Τεκμήριο 1994

-Σβορώνου Ελένη, Μαγειρεύοντας ιστορίες,  Μεταίχμιο 2015

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ

Οι Σχολικοί Σύμβουλοι της 1ης και της 2ης Περιφέρειας Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πέλλας,  Ελισάβετ Τάρη και Χριστόδουλος Φανιόπουλος, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Π.Ε. Έδεσσας, σας προσκαλούν να ανακαλύψετε τη δύναμη και τη μαγεία των παραμυθιών με τον αφηγητή Δημήτρη Αβούρη. 

Το Σάββατο 22 Οκτωβρίου 2016 στο Πολιτιστικό Κέντρο Έδεσσας από τις 11:00π.μ. έως στις 13:00μ.μ.

(Για μικρούς και μεγάλους)

Η είσοδος ελεύθερη

ΔΗΜΗΤΡΗΣ  ΑΒΟΥΡΗΣ- ΑΦΗΓΗΤΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ

Ο Δημήτρης Αβούρης γεννήθηκε στην Ζάκυνθο. Είναι αφηγητής ελληνικών παραμυθιών. Τα τελευταία 25 χρόνια έχει δώσει περισσότερες από 3.500 παραστάσεις, στην Ελλάδα και το Εξωτερικό, που τις έχουν παρακολουθήσει πλέον των 350.000 θεατών.

'Έχει δημιουργήσει το Πολιτιστικό Χωριό Σκαλιά και το Θέατρο Αβούρη στη Ζάκυνθο. 

Είναι δημιουργός της Μ.Κ.Ο  'Οναρ Μέσω Τέχνης Για το Άρρωστο Παιδί που εργάζεται τα τελευταία 15 χρόνια, στα παιδιατρικά νοσοκομεία της χώρας και στα ειδικά σχολεία, με την θεραπεία μέσω τέχνης.

Είναι διευθυντής του περιοδικού «Το Παραμύθι». 

Συμμετέχει σε συνέδρια και φεστιβάλ με αντικείμενο το παραμύθι. 'Εχει οργανώσει εργαστήρια σε όλη την Ελλάδα για την θεραπευτική λειτουργία του παραμυθιού, τη γραφή και την αφήγηση του.

 Διδάσκει συγγραφή θεατρικού έργου σε ενήλικες και παιδιά.

Ἐχει γράψει περισσότερα από 150 τραγούδια και έχουν κυκλοφορήσει 2 CD.

'Αρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και εφημερίδες. 

Καλό καλοκαίρι

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Βρυτών Ο μαθητής της Α΄τάξης ολοκλήρωσε και παρουσίασε το βιβλίο του με τίτλο “Το βιβλίο των Γραμμάτων”. Ο δάσκαλος της τάξης Μακαμτζής Ευριπίδης

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Βρυτών
Ο μαθητής της  Α΄τάξης  ολοκλήρωσε και παρουσίασε το βιβλίο του με τίτλο “Το βιβλίο των Γραμμάτων”.
                                                                          Ο δάσκαλος της τάξης
                                                                            Μακαμτζής Ευριπίδης

ΕΙΠΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΤΟΥ Χ.ΦΑΝΙΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΙΠΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
ΤΟΥ Χ.ΦΑΝΙΟΠΟΥΛΟΥ

Παρατηρώντας κάποιος την εικονιζόμενη φιγούρα στο μέσον θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι ένα νεαρό αγόρι κρατά την ψηφιακή πένα και πληκτρολογεί ένα κείμενο σε μια ψηφιακή ταμπλέτα. Μια προσεκτικότερη όμως ματιά σε συνδυασμό με ολόκληρη την εικονιζόμενη παράσταση αποκαλύπτει ότι πρόκειται για ένα νεαρό αγόρι της αρχαιότητας, το οποίο διδάσκεται ανάγνωση και γραφή και χαράσσει με το κονδύλι του στην κέρινη πλάκα τα γράμματα ή το κείμενο που του υπέδειξε ο γραμματικός στα πλαίσια της εκγύμνασής του. Σε μια έντονα τεχνολογική εποχή, όπου το βιβλίο αντικαθίσταται σταδιακά από το ‘ψηφιακό βιβλίο’ και τα τεχνολογικά επιτεύγματα κυριαρχούν στη ζωή των ανθρώπων, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να δούμε με περισσότερη προσοχή και καλή διάθεση το παραδοσιακό βιβλίο, αυτό που δε χρειάζεται σύνδεση, αναβάθμιση ή και επανεκκίνηση για να το διαβάσουμε και να το απολαύσουμε.
«Το διάβασμα σου ανοίγει το Ιερό βιβλίο της Φύσης & των Όντων.»         Δέλια Σ. Γκούζμαν

«Αν το όλο είναι μεγαλύτερο από το μέρος, ο άνθρωπος πρέπει να είναι μεγαλύτερος από το μέρος του εαυτού του που βρίσκεται σ' ένα του βιβλίο.»
Έντουαρντ Μπάλγουερ Λίτον

«Άριστο βιβλίο είναι εκείνο που ανοίγουμε με λαχτάρα και κλείνουμε με κέρδος.»
Άμος Άλκοτ

«Για να δημιουργήσεις ένα δυνατό βιβλίο, πρέπει να διαλέξεις ένα δυνατό θέμα.»
Χέρμαν Μέλβιλ

«Εκείνος που κυκλοφόρησε ένα βιβλίο διέτρεξε ένα πολύ μεγάλο κίνδυνο από τους αναγνώστες του.»
Μιγκέλ Ντε Θερβάντες

«Ένα καλό βιβλίο είναι ένας καλός φίλος.»
Ζακ - Ανρί Μπερναρντέν ντε Σεν Πιερ

«Η ανάγνωση των καλών βιβλίων είναι σαν τη συνομιλία με τους τελειότερους ανθρώπους του παρελθόντος.»
Ρενέ Ντεκάρτ

«Καθετί που έκανε, σκέφτηκε, κέρδισε ή δημιούργησε η ανθρωπότητα, όλα αυτά βρίσκονται, σαν μια μαγική παρακαταθήκη, στις σελίδες των βιβλίων. Αποτελούν εκλεκτό κτήμα των ανθρώπων.»
Τόμας Καρλάιλ

«Καλό είναι εκείνο το βιβλίο που μου φέρνει δημιουργική διάθεση.»
Ραλφ Γουόλντο Έμερσον

«Μερικά βιβλία μπορεί κανείς να τα δοκιμάσει, άλλα να τα ρουφήξει και πολύ λίγα αφού τα μασήσει να τα χωνέψει.»
Ρότζερ Μπέικον

«Μία καλή συλλογή εκλεκτών βιβλίων είναι το καλύτερο πανεπιστήμιο της εποχής.»
Τόμας Καρλάιλ

«Οι σοφοί κι οι ποιητές με τα βιβλία τους σηκώνονται από τους τάφους τους, στέκουν δίπλα μας, μας συμβουλεύουν και μας καθοδηγούν στο δρόμο μας.»
Έντουαρντ Μπάλγουερ Λίτον

«Οι τόμοι των αρχαίων συγγραφέων, σαν μετάλλια, ευχαριστούν τους περίεργους. Αλλά τα έργα των νεωτέρων, σαν νόμισμα σε κυκλοφορία, είναι πολύ πιο κατάλληλα για τις άμεσες ανάγκες.»
Όλιβερ Γκόλντσμιθ

«Όπου καίνε βιβλία, στο τέλος θα κάψουν και ανθρώπους.»
Κρίστιαν Χάινριχ Χάινε

«Όταν το βιβλίο που διαβάζεις ανεβάζει το ηθικό σου και γεμίζει την καρδιά σου με αισθήματα ευγενικά, τότε μη ζητάς να κρίνεις με άλλο τρόπο το έργο. Είναι καλό και γραμμένο από αριστοτέχνη της πέννας.»
Ζαν ντε λα Μπριγέρ

«Περιφρονείτε τα βιβλία εσείς που όλη σας η ζωή είναι βουτηγμένη μέσα στη ματαιότητα και στη φιλοδοξία, και στην αναζήτηση των ηδονών ή μέσα στην οκνηρία. Αλλά σκεφτείτε πως όλος ο γνωστός κόσμος δεν κυβερνιέται παρά μόνο με τα βιβλία, εκτός απ' τα άγρια έθνη.»
Βολτέρος

«Στα βιβλία βρίσκουμε την ψυχή του χρόνου που πέρασε. Τη διατυπωμένη ηχώ του παρελθόντος, όταν το σώμα και τα υλικά στοιχεία που το αποτελούν έχουν τελείως χαθεί σαν ένα όνειρο.»
Τόμας Καρλάιλ

«Τα βιβλία δίνουν φωνή στους πεθαμένους, που έχουν σιγήσει.»
Χένρι Γουόντσγουρθ Λονγκφέλοου

«Τα βιβλία είναι αθάνατα τέκνα που θεοποιούν τους πατέρες τους.»
Πλάτων

«Τα βιβλία είναι ακοίμητες λαμπάδες της συγκεντρωμένης σοφίας.»
Χέερτ Χέερτσεν

«Τα βιβλία είναι οι αληθινοί ισοπεδωτές της κοινωνίας. Δίνονται στον καθένα που θέλει να τα χρησιμοποιήσει κι έτσι έχει στη διάθεσή του την καλύτερη και μεγαλύτερη πνευματική απόδοση της φυλής μας.»
Τζορτζ Κάνινγκ

«Τα βιβλία είναι όπως οι άνθρωποι. Μικρός αριθμός παίζει σπουδαίο ρόλο. Τ' άλλα αποτελούν το πλήθος.»
Βολτέρος

«Τα βιβλία είναι τα παιδιά του ανθρώπινου νου.»
Τζόναθαν Σουίφτ

«Τα βιβλία είναι το κληροδότημα που ένας μεγαλοφυής αφήνει στην ανθρωπότητα και το οποίο παραδίνεται από γενιά σε γενιά.»
Τόμας Έντισον

«Τα βιβλία, χωρίς την εμπειρία της ζωής, είναι άχρηστα, γιατί όλα μπορούν να μας τα μάθουν, εκτός από την τέχνη να ζούμε.»
Σάμιουελ Τζόνσον


«Τα καλά βιβλία είναι για τους νέους ό,τι ο ήλιος και η δροσερή βροχή για τους σπόρους, που έμειναν θαμμένοι κάτω απ' τους πάγους του χειμώνα.»
Χόρας Μαν

«Το γράψιμο ενός βιβλίου είναι τέχνη, όπως το φτιάξιμο ενός ρολογιού.»
Ζαν ντε λα Μπριγέρ

Στο τέλος όλα πάνε καλά . Αν δεν πάνε καλά, σημαίνει ότι δεν είναι το τέλος.
Paulo Coelho