"AΣ ΒΑΛΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΑΣ"

"AΣ ΒΑΛΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΑΣ"

Μια πρόταση για την καλλιέργεια της δημιουργικής φαντασίας των παιδιών.

Κάποια στιγμή ζήτησα από τους μαθητές μιας σχολικής τάξης να σκεφτούν και να μου απαντήσουν στο ερώτημα:
Tι σημαίνει για σας το παραμύθι;
Τους ζήτησα να εκφράσουν αυθόρμητα αυτό που τους έρχεται στο μυαλό. Το κάθε παιδί έγραψε αυτό που πίστευε στα χαρτάκια που τους έδωσα.
Μερικές από τις απαντήσεις τους ήταν:
-Για μένα το παραμύθι είναι φαντασία
-Είναι ο δάσκαλος, όταν μας διηγείται και κρεμόμαστε από τα χείλια του
-Είναι ένα ταξίδι στον κόσμο της φαντασίας
-Eίναι ένα όνειρο
-Είναι η γιαγιά και ο παππούς και οι ιστορίες τους
-Είναι η αγκαλιά της μαμάς μέχρι να μας πάρει ο ύπνος
-Eίναι μια ιστορία με ωραίο τέλος
-Είναι παρηγοριά
-Είναι χαρά και παιχνίδι
-Είναι μια ψεύτικη ιστορία
Aπό τις απαντήσεις τους και τη συζήτηση που ακολούθησε, διαπίστωσα πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν τα παραμύθια στη ζωή τους. Τους δημιουργούν εικόνες φανταστικές και τους ταξιδεύουν στην περιπέτεια. Μ’ αυτά αντιμετωπίζουν τους φόβους τους καθώς κρύβουν μεγάλες αλήθειες. Τους κάνουν να ονειρεύονται με τη χρυσόσκονη της φαντασίας. Τα παραμύθια φωλιάζουν στις καρδιές τους και τους κάνουν πιο δυνατούς. Σ’ αυτά ανακαλύπτουν έναν μαγικό κόσμο, όπου το καλό πάντα νικά το κακό και ο ήρωας στο τέλος κατορθώνει να πετύχει τους σκοπούς του.
Αν λοιπόν το παραμύθι είναι το μαγικό κλειδί που μ’ αυτό θα ανοίξουμε πόρτες στη γνώση και στη φαντασία, τότε θα αγγίξουμε και τις ψυχές των παιδιών, για να εκφράσουν ελεύθερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.
 Με αφορμή λοιπόν ένα παραμύθι, ο δάσκαλος μπορεί να ενεργοποιήσει την τάξη και να της δώσει φτερά. Να ανεβάσει τους μαθητές του στο μαγικό χαλί και να τους ζητήσει να ταξιδέψουν μαζί στον κόσμο της φαντασίας.
Η «κόκκινη κλωστή» αρχίζει να ξετυλίγεται και ξαφνικά όλοι μεταμορφώνονται σε ήρωες του παραμυθιού.
Ο κάθε μαθητής βρίσκει τον ρόλο που του ταιριάζει. Όλοι μαζί κατασκευάζουν στολές για να παίξουν τους ιππότες, τις νεράιδες, τους δράκους και τους πειρατές. Κι όλα αυτά με απλά υλικά και πολλή παραμυθόσκονη. Δραματοποιούν, αυτοσχεδιάζουν, συμμετέχουν και δημιουργούν. Τραγουδάνε και χορεύουν. Γράφουν διαλόγους και στίχους για παραμυθοτράγουδα. Μ’ αυτόν τον τρόπο ξετυλίγονται αβίαστα τα ταλέντα των παιδιών και αξιοποιούνται οι ικανότητές τους.
Μέσα από τη δραματοποίηση, το παραμύθι μετατρέπεται σε θεατρικό παιχνίδι που περιμένει το κοινό του για να το μαγέψει.
«Κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα»…και η αυλαία θα πέσει, όμως η στιγμή αυτή της δημιουργικής συμμετοχής θα μείνει αξέχαστη στη μνήμη των παιδιών σαν μια μαγική ανάμνηση που μόνο τα παραμύθια μπορούν να τους χαρίσουν.
Αν ψάξουμε κι εμείς το παιδί που κρύβεται μέσα μας, θα θυμηθούμε τη μαγεία που ασκούσαν πάνω μας τα παραμύθια με τη ζεστή φωνή της γιαγιάς να μας νανουρίζει γλυκά. Ας μεταδώσουμε λοιπόν την αξία των παραμυθιών στα παιδιά μας, γιατί μέσα σε εποχές δύσκολες και ανταγωνιστικές, θα μπορέσουν να βρούν ισορροπίες, θα αποκτήσουν ήθος και χαρακτήρα, θα γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και θα μάθουν να ξεχωρίζουν το καλό από το κακό.
Ας βάλουμε το παραμύθι στην τάξη μας, σαν ένα καλό και χρήσιμο εργαλείο για τη διδασκαλία όλων των μαθημάτων, για την ηθική και αισθητική καλλιέργεια των μαθητών και, πρωτίστως, για την καλλιέργεια της δημιουργικής φαντασίας. Μ’ αυτόν τον τρόπο, θα γίνει η τάξη μας χώρος ψυχαγωγίας, ελεύθερης έκφρασης και δημιουργίας.
Και έτσι, με σύμμαχο τα παραμύθια, θα ζήσουμε κι εμείς καλά και τα παιδιά μας ακόμα καλύτερα!
Ελισάβετ Τάρη
Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε.

Τα Βιβλία σε ρόδες έφτασαν στο Δ.Σ. Φλαμουριάς

Τα Βιβλία σε ρόδες έφτασαν στο Δ.Σ. Φλαμουριάς και τα υποδεχθήκαμε με χαρά.
Οργανώσαμε τη δανειστική βιβλιοθήκη και ξεκινήσαμε τη σκυταλοδρομία ανάγνωσης στο πλαίσιο της δράσης της Φιλαναγνωσίας που εφαρμόζουμε.
Όλα κυλούν ομαλά και το σχέδιο λειτουργεί.

Mαγικές διαδρομές στην τέχνη - Ελισάβετ Τάρη

Οδυσσέας Ελύτης
Γιάννης Ρίτσος
Συγγραφέας: Κατερίνα Τζαβάρα
Εικονογράφηση: Δημήτης Ρίζος
Οι δραστηριότητες ανήκουν στη νηπιαγωγό Κατερίνα Γούναρη
Προλογίζει ο κ. Ανδρέας Καρακίτσιος-Καθηγητής Τ.Ε.Π.Α.Ε. Α.Π.Θ.
Εκδόσεις: ΔΙΑΠΛΟΥΣ

Πρόκειται για δύο ενδιαφέροντα βιβλία από τη σειρά «μαγικές διαδρομές» των εκδόσεων Διάπλους. Η συγγραφέας Κατερίνα Τζαβάρα προσεγγίζει τους δυο αξιόλογους ποιητές μας, τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Γιάννη Ρίτσο, με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Μέσα από τις εικόνες και τα βιογραφικά των δύο πολύ σπουδαίων Ελλήνων ποιητών γνωρίζουμε το έργο τους και πώς το εμπνεύστηκαν.
Σε κάθε ενότητα υπάρχουν πολύ πρακτικές ιδέες και προτάσεις για τον εκπαιδευτικό για να εμπλουτίσει τις καθημερινές δραστηριότητες των παιδιών στο σχολείο. Επίσης δίνονται ιδέες και μέσα από τα άλλα διδακτικά αντικείμενα (Μελέτη Περιβάλλοντος, Γλώσσα, Λογοτεχνία, Εικαστικά, Δραματική Τέχνη) να ανακαλύψουν οι μαθητές μας, να εκφραστούν και  να δημιουργήσουν με διάφορα σχέδια εργασίας. Κάθε βιβλίο περιλαμβάνει παράρτημα με μουσικές, εικαστικά έργα, διαδικτυακές πηγές και βιβλία σχετικά με τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Γιάννη Ρίτσο αντίστοιχα.
Σίγουρα τα βιβλία αυτά μας δίνουν υλικό και μας βοηθάνε, εμάς του εκπαιδευτικούς, να ανοίξουμε δρόμους για τους μαθητές μας να απολαύσουν τη μαγεία της ποίησης, αλλά και να καλλιεργήσουν την ευαισθησία και τη δημιουργικότητά τους.
Αν θέλουμε να βρούμε τρόπους να προσεγγίσουν οι μαθητές μας την ποίηση και να έρθουν κοντά στις τέχνες γνωρίζοντας μεγάλους ποιητές,  μουσικούς και  ζωγράφους, τότε τα βιβλία της σειράς αυτής είναι τα πιο κατάλληλα για να το πετύχουμε.
Τα συνιστώ ανεπιφύλακτά για τις μεγάλες τάξεις του δημοτικού σχολείου για φιλαναγνωστικές δραστηριότητες καθώς και για την κατάκτηση δεξιοτήτων στη δημιουργική γραφή.
Ας ομορφύνουμε την καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία βάζοντας τη μαγεία της ποίησης στην τάξη μας και ας απολαύσουμε μαζί με τους μαθητές μας…μαγικές διαδρομές στην Τέχνη.

Ελισάβετ Τάρη

Το παλιόπαιδο παρουσίαση βιβλίου. Σχ.Συμβ. Ελισάβετ Τάρη

Τίτλος: Το παλιόπαιδο
Συγγραφέας: Αγγελική Δαρλάση    Eικονογράφηση: Ίρις Σαμαρτζή
Εκδόσεις:Πατάκη

To βιβλίο αυτό της Αγγελικής Δαρλάση διαπραγματεύεται μια ιστορία ενός παιδιού συνηθισμένου σαν όλα τα παιδιά, αλλά και ξεχωριστού σαν κάθε παιδί.
Όλοι το φώναζαν «παλιόπαιδο» σαν να μην είχε όνομα. Το όνομά του ήταν Φέλιξ,που σημαίνει «ευτυχισμένος»,
αλλά κανένας δεν το γνώριζε.  Ίσως γιατί ήταν φτωχό και θλιμμένο.
Πρόκειται για μια ιστορία σκληρή αλλά και με πολύ συναίσθημα. Συγκινεί και προβληματίζει. Βασίζεται σε αληθινή ιστορία.
Ένας μουσικός και οικονομολόγος, ο Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου, που ζούσε στο Καράκας, ονειρεύτηκε πως η μουσική θα μπορούσε να αλλάξει τη ζωή φτωχών και περιθωριοποιημένων παιδιών. Ένα τέτοιο παιδί λοιπόν και ο ήρωας της ιστορίας μαςπου κατόρθωσε να σωθεί   από τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη φτώχεια με τη βοήθεια ενός φωτισμένου δασκάλου που του δίδαξε μουσική,  χαρίζοντάς του ένα βιολί.
Η Αγγελική Δαρλάση, καταξιωμένη και βραβευμένη συγγραφέας, μας παρουσιάζειτην ιστορία με γλώσσα πολύ στρωτή και απλή. Η εικονογράφηση της Ίριδας Σαμαρτζή είναι πολύ λιτή, μοντέρνα  και δένει αρμονικά με το κείμενο. Κυριαρχεί το γκρίζο χρώμα της θλίψης, ενώ το κόκκινο, σαν πινελιές, μας ντύνει την ελπίδα. Σίγουρα είναι ένα βιβλίο που αγγίζει μικρούς και μεγάλους.
Θα το συνιστούσα για μαθητές των μεγάλων τάξεων του δημοτικού. Δίνει ευκαιρίες για συζήτηση, προβληματισμό, και έκφραση συναισθημάτων. Είναι κατάλληλο για φιλαναγνωστικές δράσειςκαι για αναζήτηση πληροφοριών για τη διεθνούς φήμης συμφωνικής ορχήστρας «Μπολιβάρ» της Βενεζουέλας και για τους μουσικούς του El Sistema. Το Εl Sistemaείναι ένα όραμα που έγινε πράξη, βίωμα, ζωή, αποδεικνύοντας πως η μουσική…σώζει.

Ελισάβετ Τάρη

Καλή χρονιά

Χρόνια Πολλά

"Δημιουργική γραφή ή πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά να γράψουν τη δική τους ιστορία"

"Δημιουργική γραφή ή πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά να γράψουν τη δική τους ιστορία"
  Της Ελισάβετ Τάρη  Σχολικής Συμβούλου ΔΕ

                                       

 Συνήθως τα παιδιά δυσανασχετούν όταν τους ζητούμε να εκφραστούν γραπτά. Βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα λευκό χαρτί και συχνά διστάζουν να ξεκινήσουν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η παραγωγή γραπτού λόγου δεν είναι μια απλή και εύκολη δραστηριότητα. Γράφοντας κανείς, έχει να ξεπεράσει ένα πλήθος πρακτικών προβλημάτων. Κατ' αρχήν, να βρει ιδέες, να τις βάλει νοερά σε μια λογική σειρά, να βρει γι' αυτές τις ιδέες τις πιο κατάλληλες λέξεις και μ' αυτές να δημιουργήσει φράσεις. Και τέλος, να μεταφέρει τις φράσεις στο χαρτί. Έτσι, τίθεται συχνά το ερώτημα για το πώς μπορούμε να εμπνεύσουμε τα παιδιά ώστε να μπουν σε μια λογική διαδικασία παραγωγής γραπτού λόγου.

            Στο θέμα αυτό, έχει παρατηρηθεί πως αν κεντρίσουμε τη δημιουργικότητα των παιδιών με δραστηριότητες που έχουν σχέση με το παιχνίδι, και κυρίως με το ομαδικό παιχνίδι και το παιχνίδι ρόλων, τότε θα καταφέρουμε να απελευθερώσουμε τη φαντασία τους και έτσι θα εκφραστούν ελεύθερα και δημιουργικά. Εξάλλου, η δημιουργική γραφή εμπεριέχει και μια πτυχή διασκέδασης, καθώς συνδέεται με δεξιότητες και λειτουργίες που συναντώνται στο παιχνίδι, όπως είναι η αίσθηση της περιπέτειας, της φαντασίας, του πειραματισμού, της περιέργειας κλπ. Παιδαγωγικό προαπαιτούμενο αποτελεί η δημιουργία κατάλληλης ατμόσφαιρας και θετικού ψυχολογικού κλίματος στην τάξη και η υιοθέτηση του δημοκρατικού στυλ διδασκαλίας. Μερικές ιδέες που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν σε μια τέτοια προσπάθεια είναι οι εξής:

Τυχαία ζευγάρια λέξεων

Ζητάμε από δύο ομάδες παιδιών να γράψουν σε χαρτάκια: η πρώτη ομάδα από ένα ουσιαστικό, πχ γάτα, σκύλος, πέτρα κλπ και η δεύτερη από ένα επίθετο που έρχεται τυχαία στο μυαλό τους π.χ. ο μαύρος, η άσπρη, το κίτρινο. Tυχαία επιλέγουμε ένα χαρτάκι από την α΄ ομάδα και ένα από τη β΄. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται απίθανα ζευγάρια λέξεων που θα αποτελέσουν ευχάριστα ερέθισμα για την παραγωγή κειμένου. Παράδειγμα: "ο κίτρινος σκύλος" και με την πρόταση αυτή τα παιδιά ξεκινούν την αφήγηση μιας φανταστικής ιστορίας.    

Τι θα συνέβαινε αν…

Ο Novalis έγραψε πως "οι υποθέσεις είναι δίχτυα: ρίχνεις το δίχτυ και αργά ή γρήγορα κάτι πιάνεις". Η τεχνική των "φανταστικών υποθέσεων"  είναι μια πολύ απλή τεχνική που μας βοηθάει να εργαστούμε με τα παιδιά και να κεντρίσουμε τη φαντασία τους. Παράδειγμα: Τι θα συνέβαινε αν η πόλη μας άρχιζε να πετάει; Τι θα συνέβαινε αν τα φυτά μιλούσαν με ανθρώπινη φωνή; Τι θα συνέβαινε αν η Μαρία μεταμορφωνόταν σε πεταλούδα; 

Με τις ερωτήσεις αυτές τα παιδιά θα δημιουργήσουν δικές τους φανταστικές ιστορίες που θα τις διατυπώσουν πρώτα προφορικά και στη συνέχεια γραπτά.

Παραμυθοσαλάτα

Ανακατεύουμε τις ιστορίες πολύ γνωστών παραμυθιών και με τον ευχάριστο αυτό τρόπο μπορούμε να φανταστούμε καινούριες περιπέτειες για τους αγαπημένους ήρωες. Παράδειγμα: Λέμε στα παιδιά πως... "Μια φορά κι ένα καιρό η Κοκκινοσκουφίτσα συνάντησε στο δάσος τον Κοντορεβιθούλη και τ' αδέρφια του". Με το ερέθισμα αυτό και με τη συμμετοχή των παιδιών ξεκινάμε μια νέα ιστορία αυτοσχεδιάζοντας με τους νέους ήρωες.   

Το μυστικό

Γράφουμε ιστορίες με τα μικρά μυστικά των παιδιών. Κάθε παιδί παίρνει ένα χαρτί, γράφει ένα δικό του μυστικό και μετά το διπλώνει. Όλα τα "μυστικά" θα μπουν σε ένα καπέλο ή κουτί.  Στη συνέχεια τα παιδιά τραβούν στην τύχη ένα χαρτάκι  και το μυστικό θα χρησιμεύσει σαν ξεκίνημα για μια μικρή ιστορία.

Ζωγραφίζοντας έναν ήρωα

Τα παιδιά ζωγραφίζουν ένα πρόσωπο, έναν ήρωα ή έναν πρωταγωνιστή παραμυθιού, όπως τον φαντάζονται. Πχ έναν δράκο. Μετά, τον παρουσιάζουν στους υπόλοιπους μαθητές μιλώντας γι' αυτόν. Ποιος είναι, τι σκέφτεται, πού πηγαίνει, τι σκοπεύει να κάνει, τα συναισθήματά του κλπ. Μ’ αυτόν τον τρόπο θα γράψουν μια ιστορία με έμφαση στον χαρακτήρα του ήρωά τους. Το κάθε παιδί θα παρουσιάσει τον δικό του ήρωα, με τη δική του ιστορία.

Συλλογική ιστορία

Τα παιδιά, σαν μια ομάδα, κάθονται σε κύκλο κι ο δάσκαλος,  παίζοντας τον ρόλο του παραμυθά, ξεκινά να διηγείται...  "Μια φορά κι έναν καιρό…" και στη συνέχεια, κάθε μαθητής προσθέτει τη δική του φράση ή πρόταση. Στο τέλος η συλλογική ιστορία καταγράφεται από τα παιδιά και διαβάζεται.

Φωτογραφίες

Μια φωτογραφία από μια εκδρομή, μια παρέα ή μια γιορτή γίνεται η αφορμή για την αφήγηση μιας ιστορίας. Ξεκινάει ένα παιδί και με τη σειρά η ιστορία εμπλουτίζεται βάζοντας το καθένα τη δική του φαντασία. Όπου χρειαστεί παρεμβαίνει ο δάσκαλος και με κατάλληλες ερωτήσεις βοηθάει στην εξέλιξη της ιστορίας.

Εικόνες

Η εικονογράφηση ενός βιβλίου μας βοηθάει στο να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον των παιδιών. Επιλέγουμε ένα εικονογραφημένο βιβλίο, άγνωστο στα παιδιά. Παρουσιάζουμε το εξώφυλλο και την τελευταία εικόνα και τα προτρέπουμε να μαντέψουν το κείμενο, όπως αυτά το φαντάζονται. Ακολουθεί συζήτηση και καταγραφή της ιστορίας που θα προκύψει.

Ζωγραφικά έργα

Ένα ζωγραφικό έργο που θα επιλέξουμε,  θα αποτελέσει το έναυσμα για να το παρατηρήσουν τα παιδιά, να συζητήσουν και να διατυπώσουν τις εντυπώσεις και τα συναισθήματα που τους προκαλεί.  Με γραπτές ή προφορικές ερωτήσεις τα προτρέπουμε να "εισβάλλουν" στον πίνακα, να γίνουν μέρος του και να αφηγηθούν μια ιστορία εκφράζοντας τα συναισθήματά τους. 

Παίζοντας με τους τίτλους

Κόβοντας τίτλους εφημερίδων και ανακατεύοντάς τους, βγάζουμε "αλλόκοτες" ειδήσεις που κεντρίζουν τη φαντασία των παιδιών και προκαλούν το ενδιαφέρον τους. Με τους μπερδεμένους αυτούς τίτλους τα παιδιά συνθέτουν τη δική τους "είδηση" και την περιγράφουν όσο πιο αναλυτικά μπορούν. Με τον ίδιο τρόπο, κόβοντας δηλαδή τυχαία κομμάτια,  μπορούμε να συνθέσουμε ολόκληρα ποιήματα, δίχως ίσως νόημα, αλλά πολύ ευρηματικά και με πολλή φαντασία.

Πέντε αντικείμενα, μία ιστορία

Διαλέγουμε πέντε αντικείμενα που μπορεί να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των παιδιών. Π.χ ένα καπέλο κλόουν, ένα παλιό ρολόι, ένα παπούτσι, ένα κασκόλ και ένα ζευγάρι γυαλιά. Τα βάζουμε όλα στη σειρά και αφήνουμε τα παιδιά να φανταστούν μια ιστορία, συνδέοντας τα αντικείμενα μεταξύ τους.

            Ο Πλάτωνας, στον "Σοφιστή" του, είχε συλλάβει τη σχέση γλώσσας και σκέψης λέγοντας πως και τα δύο είναι το ίδιο πράγμα. Συμπέρανε δηλαδή, 2500 χρόνια πριν, πως η σκέψη είναι η εσωτερίκευση της γλώσσας. Τα ίδια υποστηρίζει και ο πρωτοποριακός Ρώσος ψυχολόγος Λεβ Βιγκότσκι, λέγοντας πως με τις λέξεις δεν εκφραζόμαστε μόνο, αλλά και σκεφτόμαστε και πως στις φόρμες των λέξεων γεννιούνται οι σκέψεις.

            Οι απόψεις αυτές, αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της καλλιέργειας της δημιουργικής γραφής, μέσα από καταστάσεις που ενεργοποιούν τη σκέψη και το λόγο του παιδιού που, με τη σειρά τους, συμβάλλουν στη νοητική του συγκρότηση και ανάπτυξη. Τα προαναφερόμενα στο παρόν άρθρο ενδεικτικά παραδείγματα δράσεων δημιουργικής γραφής, εκτιμούμε πως συμβάλλουν προς την κατεύθυνση της αμφίδρομης καλλιέργειας γλώσσας και σκέψης.   

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

- Βιγκότσκι Λεβ, Σκέψη και Γλώσσα, Γνώση 1988

-Γρόσδος Σταύρος, Δημιουργικότητα και Δημιουργική Γραφή στην Εκπαίδευση,  Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας 2014

-Καρακίτσιος Ανδρέας, Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και Δημιουργική Γραφή,  Ζυγός 2013

-Μπρασέρ Φιλίπ, 1001 δραστηριότητες για να αγαπήσω το βιβλίο,  Μεταίχμιο 2014

-Ροντάρι Τζιάνι, Γραμματική της φαντασίας,  Τεκμήριο 1994

-Σβορώνου Ελένη, Μαγειρεύοντας ιστορίες,  Μεταίχμιο 2015